Impressie van de reis naar Jeruzalem

 Op 11 november 2016 ging de eerste en experimentele Midden Oosten leergang van Comenius van start en van 6 tot 12 december 2016 vond de eerste van drie modules plaats te Jeruzalem. Modules in Amman en Teheran volgen. Hieronder volgt een impressie van de eerste module. 

Jeruzalem is heilige plaats van Jodendom, Christendom en Islam. In Jeruzalem spraken wij een groot aantal geleerden van uiteenlopende achtergrond en ontvingen zo een mozaïek van wijsheid. En toch gingen we naar huis met een gevoel van onmacht, verdriet en verscheurdheid. Alle wijsheid samen leidt niet tot een harmonische samenleving. Ieder lijkt zich te verschansen in zijn eigen visie en identiteit. De wijsheden komen het geheel niet ten goede. Jeruzalem houdt ons zo een spiegel voor. Is dit niet wat er ook in Nederland en in de hele wereld aan de orde is? Zelfs in mijn eigen vakgebied, het pensioen, strijdt iedere deskundige voor zijn eigen ideale pensioenregeling en kan de brug tussen de verschillende visies maar moeilijk geslagen worden.

Wat kregen we zoal te horen? 

Belang versus ethiek

Wijsheid en schoonheid hebben elkaar nodig, leren we in de Al-Aqsa moskee, een moskee die bijna net zo heilig blijkt als de Kaäba in Mekka. Onze gids vertelt dat het verhaal over Abraham die op het punt staat zijn zoon Isaac te offeren, gaat over het eeuwige dilemma tussen ethiek en belang. Als we er later over napraten weten we niet welke keuze in dit voorbeeld de ethiek vertegenwoordigt (je kind beschermen of God eren?), en welke keuze het belang (je machthebber gehoorzamen of je geliefde zoon bij je houden?).

Vier Joodse rabbi’s in Aish Hatorah, een orthodox-joodse yeshiva, leren ons dat God de wereld heeft geschapen voor ons profijt en onze vreugde. Die vreugde krijg je door je de inspanning te getroosten te doen wat goed is en te laten wat slecht is. De Joodse wet helpt je bij de zelfbeheersing die daarvoor nodig is. Uiteindelijk maakt dit je leven makkelijker, waardevoller en bevredigender, in de eerste plaats in spirituele zin. “I am here to create the best me I can be” zegt één van de rabbi’s. Later treffen we de samenvatting van deze vier lezingen aan op een kledingwinkelreclame: “Enjoy life, give love”.

Wetenschappers aan de Hebreeuwse universiteit werpen vanuit verschillende invalshoeken licht op de situatie van Israël.

Historisch 

Met het Eichmann proces in 1961 zorgde Ben Gurion voor een keerpunt in de Israëlische identiteit. Het proces verenigde de verschillende Joodse groepen en maakte de Holocaust bepalend voor de politieke agenda tot op de dag van vandaag. Palestijnen werden geassocieerd met alle vijanden van Israël vanaf Bijbelse tijden tot de nazi’s. Ieder kind en iedere dienstplichtige gaat naar het Holocaustmuseum Yad Vashem en de Holocaust wordt onderwezen vanaf de kleuterschool.

Psychologisch 

Gewelddadig gedrag ontstaat veeleer uit lastige situaties dan uit een agressief karakter. Het zijn hele gewone dagelijkse behoeftes die tot gewelddadige situaties kunnen leiden. Bijvoorbeeld de angst voor

gezichtsverlies, de wens om erbij te horen, de hoop te mogen geloven dat een pechvogel zijn pech wel aan zichzelf te danken zal hebben. En het principe van “voet tussen de deur”: je laten verleiden met een kleine ondeugd te beginnen, en steeds een stapje verder gaan.

Politiek

Al in 1947 kwam een VN onderzoekscommissie tot de conclusie dat de claims van Israël en de Palestijnen beide valide, maar ook onverzoenbaar zijn. Er werd een tweestatenoplossing gepresenteerd. Deze verdient nog steeds de voorkeur. Uit dit verhaal spreekt tevens, dat de spreker geen heil ziet in de mogelijkheid van vreedzaam samen leven van twee bevolkingsgroepen binnen één land.

De volgende dag op het Nederlandse kantoor voor vertegenwoordiging voor de Palestijnse gebieden horen we dat ook Nederland officieel de tweestatenoplossing voorstaat. Tegelijkertijd blijkt in de dagelijkse praktijk hoe moeilijk deze wens te realiseren valt. Israël is effectief op weg om formeel en feitelijk de macht over het hele gebied te vestigen. Ondanks woorden voor de bühne in de VN legt internationaal niemand Israël een strobreed in de weg. Iedereen heeft te veel belang bij Israël.

In Yad Vashem zien we foto’s van Joodse vluchtelingen in de tweede wereldoorlog met stoelen in de hand op weg naar een getto. In het Arafat museum zien we foto’s van Palestijnse vluchtelingen in 1948 met stoelen in de hand, weg van een brandende stad.

Op de Al-Quds Universiteit horen we een Palestijns perspectief. Al-Quds is de Arabische naam voor Jeruzalem. De sprekers hanteren het motto: “Resist to exist in dignity.”

Diplomatiek 

In het westen is de uil het symbool van wijsheid; in de Arabische wereld is de uil een slecht voorteken. Dit illustreert hoe moeilijk het is verschillende beelden met elkaar te rijmen.

En opnieuw historisch 

In Israël zijn de Palestijnse historie en cultuur, de Palestijnen zelf langzamerhand onzichtbaar gemaakt. “Een land zonder volk voor een volk zonder land” is een misleidende leus, want er woonde wel degelijk een volk in dit land. Haifa en Jaffa waren Palestijnse steden: dat is nu niet meer te zien. De muur die rond de Palestijnse gebieden is gebouwd, is wel een hele letterlijke manier om Palestijnen onzichtbaar te maken.

Teruggekomen van de reis wordt in de Verenigde Staten Donald Trump tot president gekozen en gaan in Nederland de campagnes voor de Tweede Kamerverkiezingen van start. Er wordt identiteitspolitiek bedreven en we horen de zegeningen van de natiestaat bezingen. Het kan niet ontkend worden dat mensen een diep verlangen hebben om bij een groep te horen en zich tegen andere groepen af te zetten. Rassen, klassen, standen, kasten maar ook principes, godsdiensten en ideologieën zijn en blijven belangrijke ordeningsmechanismes in de samenleving. Deze zijn zowel gevolg als oorzaak van uiteenlopende belangen. De reis naar Jeruzalem gaf een uitvergroting waar dat toe kan leiden. We staan dag in dag uit voor de opgave een evenwicht te vinden tussen eigenheid en het belang van het geheel.

Advies gesprek inplannen

Heeft u vragen en wilt u graag terug worden gebeld door een van onze adviseurs?