“Je denkraam wordt geforceerd opgerekt” 

In het najaar organiseert Comenius voor de 7e keer de course “Complexity and leadership” aan het toonaangevend Santa Fe Institute in New Mexico, USA. Freek Peters is hoogleraar Contextueel Leiderschap aan de Tilburg University en spreker bij Comenius. Én is alumnus van Comenius’ Complexity and leadership Course naar Santa Fe New Mexico.

‘De wereld is enorm veranderd in de afgelopen decennia. En de impact van alle maatschappelijke trends op de economie en de organisaties is onomkeerbaar’ legt Peters uit. ‘Globalisering, digitalisering, diversiteit, verandering van demografie: deze ontwikkelingen zijn er, en vormen de context waarin wij leven, én hebben een grote invloed! Deze buitenwereld bepaalt onze binnenwereld. We zijn een netwerksamenleving, dat gaat ook niet meer weg, en dat brengt complexiteit

Adaptiviteit

Organisaties varen steeds meer in complex vaarwater en hebben te maken met complexere vragen. Vragen complexe problemen dan om niet- complexe oplossingen? ‘Nee, zo simpel is het niet’ legt Peters uit. ‘Complexe problemen vragen om adaptiviteit. Omdat je veel niet weet, de fijnmazigheid van het probleem niet kan doorgronden moet je adaptief zijn. En daarbij zijn twee factoren dan wezenlijk van belang: 1) het inbouwen van ruimte voor adaptiviteit en 2) wél een visie op het thema hebben’.

Als voorbeeld noemt hij een gemeente, waar in de laatste jaren door decentralisaties vele taken zijn bijgekomen. ‘Gemeentes zijn in een netwerk terechtgekomen van vele onbekendheden. Dit vraagt samenspel (adaptiviteit) om tot oplossing te komen, echter wel met een bepaalde visie vooraf. Een onderliggende visie die je reactieruimte bepaalt. ‘En dat is best heel moeilijk’ legt Peters uit. Omdat je counterpartners lang niet zo adaptief zijn als jij. Echter, uitwisselen van informatie, beïnvloeden en van daaruit innoveren is dan van belang en vergt Enabling leadership’

Golfsurfer

Er is duidelijk sprake van een trend. We zijn in een onomkeerbaar proces van verandering gekomen. Althans, de onderliggende ontwikkelingen zijn er. Peters: ‘Zo’n 25 tot 45% van de organisaties heeft inmiddels serieus met complexiteit te maken! De buitenwereld is er! De context is veel meer aanwezig dan voorheen. We leven in een open, dynamisch systeem, met moeilijk stuurbare actoren. De kunst is dan om effectief mee te bewegen op externe krachten. Als een golfsurfer’.

‘Om dit te bereiken dienen we ons te realiseren dat er in onze organisaties en systemen veel oude patronen en reflexen zijn ingebouwd. Bewustwording van het aanwezig zijn van ‘de nieuwe wereld’ is een eerste essentiële stap’.
Dat wil niet zeggen dat alles binnen een organisatie nu opeens dynamisch is en te maken heeft met deze complexiteit. ‘Binnen een organisatie zijn diverse onderdelen waar stabiliteit van belang is. Te denken valt aan afdeling finance of bv. een laboratorium. Een leider moet hier pluriformiteit tonen. Met beide systemen moet de leider kunnen dealen, én ook de verbinding maken. Maar alles staat of valt met bewustwording van deze pluriformiteit, de verbinding tussen twee werelden binnen je organisatie.
Er boven staan. Beiden zijn even belangrijk. Schakelen’.

Leiders in complexiteit wordt gevraagd om adaptiviteit. Peters beschreef deze leider van de toekomst als eens in zijn artikel ‘We don’t need another hero’. Hij noemt belangrijke veranderingen op 6 vlakken: Intellectueel leiderschap, Werkmanagement, Communicatie, Interpersoonlijk leiderschap, People management en Zelfmanagement. Een zeer divers toekomstprofiel. Maar zijn wij dan op zoek naar ‘het schaap met de 5 poten? ‘Eigenlijk wel’, aldus Peters, ‘en niet alles kan. Echter bewustwording van verandering is de essentie. En let wel: Deze nieuwe golfsurfer komt niet in plaats van, maar naast de oude structuren. Nieuw naast oud’

Complexity and leadership

In de course naar Santa Fe gaat het om complexity science.  Transdisciplinair onderzoek naar de principes van complexe systemen. Daarbij worden methodes uit verschillende vakgebieden geïntegreerd. Men houdt zich bezig met de biologie, economie, stedenbouw of sociale wetenschappen, echter verrijkt met methodes uit de wis- en natuurkunde.

Peters: ‘Wat je daar ziet en hoort is mindblowing! Onwerkelijk knap wat men daar doet en kan, en erg ingewikkeld. Maar het opent je de ogen. Geeft bredere kijk. Een zeer verrijkend inzicht. Oude zekerheden gaan wel op de helling. Dit breder denken zet je ‘aan’. Je denkraam wordt geforceerd opgerekt. En je ontdekt een nieuwe inzichten.’

In SF is zeer veel complexiteit, maar ook leiderschap?  “Het leerde mij dat er een nieuwe werkelijkheid is naast het bestaande. Het is voor leiders van eminent belang om de complexity science te leren kennen. Het gaf mij inzicht en bewustwording. Een besef van een nieuwe realiteit. We moeten veel leren maar ook veel afleren. Om zo te kijken naar de eigen organisatie en gedragspatronen, en daar op te acteren. Deze leergang heeft mij als hoogleraar enorm geholpen om na te denken over mijn leerstoel contextueel leiderschap’

Voorspelling is dat complexiteit binnen enkele jaren leading is. Zoals gezegd zijn de onderliggende ontwikkelingen  onomkeerbaar. Complexiteit geeft dit nieuwe leiderschap handen en voeten. ‘Het tijdperk van de golfsurfer is pas net aangevangen. Hij heeft inmiddels oog voor de golven, hij beseft dat ze bestaan en nu langzaam moeten we leren surfen’ besluit Peters. 

Meer weten over Complexity Science? Bekijk hier meer informatie over de Leergang Complexity and Leadership Course.

Advies gesprek inplannen

Heeft u vragen en wilt u graag terug worden gebeld door een van onze adviseurs?